امروزه، نقش و تأثیر چشمگیر فاوا (فناوری اطلاعات و ارتباطات) بر کسی پوشیده نیست. رشد و توسعه دانش، پابه‌‌پای رشد فناوری به‌خصوص در زمینه اطلاعات و ارتباطات، فرایندهای تدریس و یادگیری را هرزمانی  و هر‌مکانی کرده است.در آموزش مجازی، تدریس بر مثلث یاددهنده، یادگیرنده و تعامل این دو عنصر استوار است. البته وظایف ‌‌معلم در محیط مجازی و برخط (آنلاین و آفلاین ) با فضای حضوری تفاوت‌هایی دارد.یکی از راه‌های پرورش نیروی انسانی در سطح کلان اجتماعی، الگوسازی است. نفوذ معنوی ‌‌معلم در بین مخاطبان و در اصطلاح امروز «قدرت نرم» (Soft power) از جمله مسائل مهم تأثیرگذار در دیگران است.به‌طور کلی، قدرت به معنای توانایی اعمال نفوذ در رفتار دیگران برای دستیابی به نتیجه مطلوب و اهداف دلخواه است. یاددهنده برای اجرای آموزش اثربخش، باید روش تدریس خود را به گونه‌ای تغییر دهد که بتواند محتوای درس را به شکل ساده‌‌تر از حضور در آموزشگاه (کلاس‌های حضوری) ارائه دهد. تعلیم و آموزش در فضای مجازی به دلیل تلفیق روش‌های گوناگون تدریس، نیاز به صرف وقت بیشتر و تلاش‌های مستمر دارد. از این روی، ضرورت دارد ‌‌معلم، محتوای درس را در قالب‌های مختلف از جمله پوشه‌‌های شنیداری، نوشتاری، تصویری و چندرسانه‌ای تهیه و به دانش‌‌آموزان ارائه کند. از سوی دیگر، توجه به زمان آموزش نیز مورد تأکید است. زمان‌های طولانی تدریس، علاوه بر ایجاد نگرانی و خستگی و مشکلات جسمی و روحی برای دانش‌آموز، او را نسبت به حضور در کلاس بی‌رغبت می‌کند.
معلم مجازی با طراحی مناسب تکالیف متنوع و ارزشیابی‌های مستمر در آغاز و حین و پایان تدریس دانش‌آموز را با محتوای جدید درگیر می‌نماید و به او فرصت پرسش و پاسخ می‌دهد. 

محتوای آموزشی چیست؟

محتوای آموزشی یکی از بنیان های اساسی سیستم های آموزشی نوین و یکی از دستاوردهای مهم فناوری الکترونیک می باشد. محتوای آموزشی که با متن ها و تصاویر ساده بر روی لوح های فشرده آغاز گشت، امروز به مرحله مهمی از حیات و تکامل خود رسیده است. از آنجایی که کار اصلی آموزش را در روش های ازآموزش از راه ور  و دانشگاه مجازی و …. ، محتوای آموزشی را  به دوش می کشد، دقت در طراحی و تولید محتوای آموزشی امری اجتناب ناپذیر است و هرگونه حساسیت و وسواس در تولید آن کاملا توجیه شده و بحق است.

محتوای آموزشی به مجموعه ای از عکس ها، متن ها، و انیمیشن های صوتی و تصویری گفته می شود که به کمک تکنولوژی رایانه ای پدید آمده تا یک مبحث درسی را آموزش دهد. این محتواهای آموزشی توسط مدرسان این دروس و متخصصین رایانه ایجاد می شود و برای اجرا و یادگیری در اختیار فراگیران قرار می گیرد.

هر محتوای آموزشی که برای یادگیری ارائه می شود، باید کاربردی و مفید باشد. محتوای آموزشی باید متناسب با نیاز فراگیران باشد ، و مطالب آن به روز و دقیق باشد در نهایت اینکه باید برای افراد قابل یادگیری باشد. چنانچه افراد هنگام آموختن نقش فعالی داشته باشند، یادگیری شکل مؤثری پیدا می کند؛ بدین منظور در تدریس مطالب و ارائه محتوای آموزشی نباید از سخنرانی ها طولانی و حفظ مطالب استفاده کرد، چرا که آموختن باید همراه با درک مطلب باشد.

از دیگر ویژگیهای محتوای آموزشی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

1محتوای آموزشی باید واضح و قابل درک و ساده و روشن باشند.

2سنجیدنی باشند.

3محتوای آموزشی باید نیاز فراگیران را برطرف سازد.

4براساس پدیده های علمی باشند

۵-رفتاری باشند.

در انتخاب و تنظیم محتوای آموزشی دو نظر و روش جداگانه وجود دارد: یکی نظر دانشمندان حرفه ای و اصحاب علم است که بر روشهای حرفه ای دانش پژوهی و تحقیق تأکید می کنند و برآن اند که در تنظیم محتوا، به سازمان منطقی موضوع آموزشی توجه شود. این افراد که از اهمیت سازمان منطقی موضوع آموزشی دفاع می کنند و آن را ملاک و مرجع اصلی برای تنظیم محتوا می دانند، این واقعیت را نادیده می گیرند که باید فراخور رشد ذهنی و شناختی فراگیر باشد.

دیگری، نظر مدرسان تربیتی است که روی روش های آموزش و یادگیری تأکید می کنند و بر این موضوع توجه دارند که در تنظیم محتوای آموزشی، به ساختار سازمان روان شناختی و تجارب یادگیری باید توجه شود. این افراد به طور معمول به توالی روان شناختی تجارب یادگیری اهمیت می دهند و این واقعیت را نادیده می گیرند که از هر نوع که باشد دارای ساخت معین و منطقی است و نباید به این منطق در سازمان دهی برای یادگیری، بی اعتنا بود. در هر حال در تنظیم محتوای آموزشی هر دو جنبه، یعنی منطق موضوع آموزش و توالی روان شناختی تجارب یادگیری را باید در نظر داشت. برای تدوین محتوای آموزشی باید به اصول تولید محتوا، مفهوم سازی در محتوا، سازماندهی محتوا، نوشتن و ارزشیابی محتوا توجه نمود.

مزایای تعیین ملاک محتوای آموزشی شامل چه مواردی میشود؟

1ایجاد وحدت رویه در فعالیتهای آموزشی سازمان

2فراهم کردن چهارچوبی برای طراحی محتوای آموزشی و ارائه معیارهایی برای پاسخگویی،

3کمک به هدف گذاری محتوای آموزشی و همچنین، تسهیل در امر فرایند برنامه ریزی درسی (انتخاب محتوا، روش، ارزشیابی)

4کمک به تدوین سند محتوای آموزشی در سازمانهای مشابه

5توسعه و بهبود کیفیت فعالیتهای آموزشی

6-فراهم کردن امکان اعتباربخشی از قسمتهای گوناگون محتوای آموزشی

7- فراهم کردن معیاری برای ارزشیابی از عملکردهای آموزشی و پژوهش

روشهای تهیه محتوای آموزشی

برای تولید محتوای آموزشی اصول و قواعد خاصی وجود دارد، که این اصول باید در تولید محتوای آموزشی به کار رود . این ویژگیها می تواند صراحت، عدم تناقض و منظم بودن باشد. این اصول عبارت اند از:

اهمیت و اعتبار: محتوای آموزشی علاوه بر آنکه باعث رشد مهارت وتوانمندی در فراگیران می شود، باید مفاهیم و اصول اساسی را نیز دربر گیرد.

علاقه مندی فراگیران: از آنجا که یکی از اساسی ترین هدف های تولیدمحتوای الکترونیکی، خود فراگیران هستند، لذا علایق فراگیران بسیارمهم است. اگر محتوای آموزشی با گروه سنی و قوه درک افراد مطابقت داشته باشد، علایق آنان را برمی انگیزد.

سودمندی: محتوای مفید و کاربردی دانش و اطلاعات لازم را در خصوص مهارتهای موردنظر، به فراگیران ارائه می دهد.

توان یادگیری: محتوای آموزشی نباید خارج از توان و قابلیت درک فراگیران باشد، بلکه باید با رشد همه جانبه فراگیران همخوانی داشته باشد.

انعطاف پذیری: محتوای آموزشی باید به گونه ای  سازماندهی شود که فراگیران با توجه به میزان و توانایی درک و یادگیری، قدرت انتخاب داشته باشند.

فزایندگی: در فزایندگی، افزایش وسعت عمل یک تجربه نسبت به قبل مطرح است؛ تا درک وسیع تر و عمیق تری به فراگیران در خصوص فعالیت داده شود و یادگیری آنان در سطح بالاتری از سطح قبلی مطرح گردد.

وحدت و یکپارچگی: محتوای آموزشی باید به گونه ای باشد که برداشتهای فراگیران در بخشهای مختلف برای تأیید یکدیگر باشد.

توالی مطالب: مطالب باید در یک مسیر مشخص و به صورت منطقی و با توجه به مطالب آن رشته و یادگیریهای قبلی فراگیران تهیه و تنظیم شود.

تازگی موضوع: محتوای آموزشی باید متناسب با شرایط و نیازهای روز باشد و منبع آن جدید و اعتبار علمی کافی داشته باشد.

پرورش مفاهیم اساسی و روش ها: محتوای آموزشی باید براساس تحلیل مفاهیم اساسی و شناخت روشهای درست، بر پروراندن و رشد اندیشه تأکید داشته باشد نه انتقال انبوهی از اطلاعات علمی.

ارتباط با مسائل روز: محتوای آموزشی باید فراگیران را برای زندگی اجتماعی و شغلی آینده و برخورد با مسائل آن آماده سازد.

پایه ای برای آموزش مداوم: محتوای آموزشی باید به گونه ای ارائه شود که یادگیری بعدی را ضروری سازد و بیانگر آموزش مداوم در چهارچوب آموزش رسمی و غیررسمی باشد.

فرصت مناسب برای فعالیتهای یادگیری چندجانبه: محتوای آموزش باید بر انواع فعالیتهای یادگیری تأکید داشته باشد و فراگیر را به فعالیتهای مختلف آموزشی ترغیب کند.

مفاهیم، اصول و قوانین هر علم: محتوای آموزشی باید به مفاهیم موجود آن علم توجه نماید. مجموعه اطلاعات، میراث علمی و دانش اندوخته شده، و سازمان یافته هر علم، چهارچوبی است که براساس آن محتوای برنامه آموزشی سازمان می یابد.

انطباق با زمان آموزش: تهیه و تنظیم محتوای آموزشی باید بر مبنای پیش بینی مدت زمانی باشد که برای آموزش لازم است؛ به این معنی که فرصت و زمان لازم برای پرورش آن مهارت به فراگیران داده شود. چنانچه محتوای تنظیم شده براساس زمان تخصیص یافته تهیه و تنظیم نشود، هرگز نمی توان در فرایند آموزش، فعالیت مطلوب آموزشی و تحقق هدفها را انتظار داشت.

اهمیت تولید محتوای الکترونیکی

با الکترونیکی شدن تمام ارکان زندگی بشر تولید محتوای الکترونیکی امکان فراگیری در هر زمان و مکان را فراهم می آورد و از این رو انتظار می رود در سال های آتی حجم تولید محتوای الکترونیکی در کشور به میزان قابل توجهی افزایش یابد.

دغدغه اصلی در تولید محتوای الکترونیکی مفید و اثر بخش، فراهم آوردن یک تیم تولید محتوای الکترونیکی حرفه ای و متخصص در کنار تامین تجهیزات و امکانات مناسب است.

ویژگی‎ها‎ی تولید محتوای الکترونیکی

محتوای الکترونیکی باید ساده و قابل فهم باشد بطوری که با توجه به ضریب هوشی سن مخاطب، تولید شده باشد.

محتوای الکترونیکی نباید  پیچیده و نامتعارف باشد و در تولید آن نباید لغات و واژگان ثقیل به کار برده شود.

محتوای الکترونیکی باید از زیاده گویی و حاشیه پردازی بپرهیزد و تمام حواس خود را بر شرح اصل موضوع معطوف نماید.

مخاطبان تولیدمحتوای الکترونیکی چه کسانی هستند؟

با توجه به اینکه هدف اصلی تولیدمحتوای الکترونیکی، آموزش دروس می باشد، عموما دانش آموزان و دانشجویان به عنوان مخاطبان آن بشمار می روند.

 

 

ابزارهای تولید محتوای الکترونیکی

 

ابزارهای مختلف و متنوعی برای ارائه محتوای الکترونیکی وجود دارد، ازنرم افزار های بسیار پیشرفته تولید محتوای الکترونیکی و ابزارهای پیشرفته  تا یک سیستم ساده ضبط صدا و یا نرم افزارهای آفیس می تواند ابزار شما برای تولید محتوای الکترونیکی باشد.

 

مهم نیست از چه ابزاری برای تولید محتوای الکترونیکی استفاده می کنید، مهم این است که  در نهایت بهره  لازم را از آن ابزار ببرید و تلاش کنید به بهترین شکل ممکن با مخاطب ارتباط برقرار کنید و مفاهیم مورد نظر خود از طریق تولید محتوای الکترونیکی اثر بخش به ایشان منتقل کنید.

 

با توجه به هدفی که از تولید محتوای الکترونیکی دارید می توانید از ابزارهای موجود استفاده کنید. گاهی محتوای الکترونیکی باهدف آموزش و تدریس تولید می شود، گاهی به جای پاورپوینت از آن استفاده می کنید و گاهی می خواهید با ارائه یک محتوای آموزشی سعی کنید مشتریان را به استفاده بهینه ازمحصولات خودتان و خرید بیشتر ترغیب کنید ابزارهای تولید محتوای الکترونیکی در هر یک از این شیوه ها متفاوت خواهد بود.

 

چگونه یک تولید محتوای الکترونیکی ارزشمند ایجاد کنیم؟

تولید محتوای الکترونیکی ارزشمند مراحل مختلفی دارد، نخستین مرحله که اساسی ترین مرحله برای تولید محتوا میباشداین است که محتوایی که تولید میکنیم از سناریویی قوی برخوردار باشد. دومین مرحله  انتخاب اجزاي مورد استفاده در توليد محتواي الکترونيکي است مرحله دیگر جمع بندي یعنی ساخت محصولاتی  شامل: تولید محتوا، تصاویر ، انيميشن، فيلم های آموزشی، فایل های صوتی(پادکست ها)و طراحی و تولید برنامه های تعاملی که به ارائه محتوا بپردازد و مرحله آخر انتشار یا ارائه محتواي الکترونيکي از طريق ویندوز يا Web یا اپلیکشین اندرویدخواهد بود.

 

 

 

 

آنچه همواره در فرایند تعلیم‌وتربیت، به‌‌خصوص در آموزش‌های مجازی، مهم‌ترین و مؤثرترین گام محسوب می‌شود، ارتباط کلامی بین ‌‌معلم و شاگرد است. مهارت در برقراری ارتباط کلامی و مهارت‌های هوش عاطفی  مهم‌ترین عامل در ایجاد انگیزه و شور و شوق و تعامل بین ‌‌معلم و شاگرد خواهد بود. نحوه بیان و کلام ‌‌معلم در برخورد با دانش‌آموز در فرایند آموزش و پرسش و پاسخ بخشی از آموزش‌های رفتاری است که شاگردان به‌طور پنهان و غیرمستقیم در زمینه شیوه ارتباط با دیگران فرامی‌گیرند و در وجود آنان نهادینه خواهد شد و به تحول فردی و اجتماعی خواهد انجامید. گاه بی‌توجهی به این موضوع و ساده‌انگاری آن موجب بروز اختلالات رفتاری و آسیب‌های اجتماعی در زندگی آینده نوجوان خواهد شد. بر این اساس است که نظریه‌پردازان قدرت نرم، بخشی از جذابیت فرد الگوشونده را ناشی از سخن گفتن او،  واژگان مورد استفاده و ارتباط کلامی‌اش با مخاطب تعریف می‌کنند.

امروزه فضای مجازی یکی از ابزارهای کارآمد در تعلیم‌وتربیت به شمار می‌رود. اگرچه تدریس در این محیط مشکلاتی برای مخاطبان ایجاد می‌کند و رسالت سنگین معلمی را نیز دوچندان می‌سازد. معلمان فرزانه و متعهد، افزون بر تدریس محتوای آموزشی و  تحول در ماهیت روش‌های پیشین تدریس، به عنوان اسوه‌های الهام‌بخش در عرصه فرهنگ و اخلاق ، نقش مبلّغ و هدایتگر را برای نسل جوان ایفا می‌کنند و به تدریس در این فضا به عنوان یک فرصت می‌نگرند. آنان با خودآگاهی و خودشکوفایی و نفوذ معنوی در دل شاگردان ، در پرتو تعلیم و تربیت صحیح و نیز نهادینه‌سازی ارزش‌های والای دینی و اسلامی خواهند توانست جامعه را از درون متحول سازند و به سمت و سوی تعالی، رشد و شکوفایی سوق دهند و انسان‌هایی خدامحور و متخلق به اخلاق اسلامی تربیت نمایند.

 

علاقه مندان به تدریس میتوانند فرم زیر را پر و ارسال نمایند